Sınıf : 7
Ünite : İnsan ve Çevre
Konu: Ekosistem
Süre : 40’+40’
Kazanımlar:
- 1. Organizmaların yaşadıkları alanlar ve bu alanlara insan etkisi ile ilgili olarak öğrenciler;
- 1.1. Tür, habitat, popülasyon ve ekosistem kavramlarını örneklerle açıklar.
- 1.2. Bir ekosistemdeki canlı organizmaların birbirleriyle ve cansız faktörlerle ilişkilerini açıklar.
- 1.3. Farklı ekosistemlerde bulunabilecek canlılar hakkında tahminler yapar (BSB – 9).
- 1.4. Ekosistemleri canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından karşılaştırır (BSB –5, 6)..
Kullanılan Eğitim Teknolojileri , Araç –Gereçler:
Yazı Tahtası : Öğretmen dersi anlatırken notlar yazmak için tahtayı kullanır.
Ders kitabı
Çalışma Kitabı
Öğretme-Öğrenme Yöntem ve Teknikleri :Soru-Cevap, Anlatım, Sunuş yolu ile anlatım, Buldurma
(Birinci Ders)
Derse Başlama (0’-10)
Öğrencilerden çevrelerde yani doğal hayatlarında görmüş oldukları canlıları listelemeleri istenir.Dersin ilerleyen zamanında bu listedeki canlıları ekosistem içerisinde nerde bulundukları söylemeleri istenecektir.
Öğrencilerden anahtar kavramlarımız olan tür, habitat, popülasyon ve ekosistem hakkında neler bildikleri sorulur. Verilen cevaplara müdahale edilmeden kısa notlar alınabilir.
Etkinlik(10’-20’)
Çalışma kitabının 137. sayfasındaki “Yaşam Alanları “ adlı etkinlik yaptırılır.
Bu etkinliğin amacı öğrencilere 5. sınıfta öğrendikleri yaşam alanları, bu yaşam alanlarında bulunan canlılar ve bu canlılar arasındaki beslenme ilişkileri ile ilgili bildiklerini hatırlatmaktır. Öğrencilerden ilgili soruları cevaplayarak farklı yaşam alanlarında farklı canlıların yaşadığını ve bu canlıların besinlerini birbirlerinden karşıladıklarını ifade etmeleri beklenmektedir. Öğrencilerin verilen resimlerden faydalanarak etkinlikte yer alan soruları cevaplamaları sağlanır.
Kavramları Tanımlama(20’-40’)
Canlılar yaşam alanlarında tek başlarına bulunmazlar. Diğer canlılarla hatta cansızlarla
etkileşim hâlindedirler. Bu etkileşimin sebepleri neler olabilir? Beslenme ve üremenin bu
etkileşimde bir rolü olabilir mi?
Şimdi organizmalardan hangilerini tür olarak adlandırabildiğimizi, türlerin
popülasyonları nasıl oluşturduğunu, popülasyondaki türlerin yaşam alanlarını ve sadece
canlıları değil, cansız faktörleri de içeren ekosistemleri birlikte inceleyelim.
Birbiriyle çiftleşebilen ve üreme yeteneğine sahip, ortak atadan gelen benzer özellikteki organizmalara tür denir. Buna göre geyik, köpek, kedi, sarıçam, gül vb. birer türdür. Peki,
etrafımızda gördüğümüz her canlı bir tür müdür? Katır ve kurt köpeği için ne söyleyebiliriz? İnsanlar da bir türe ait bireyler midir?
Belli bir bölgede yaşayan, aynı türden bireylerin oluşturduğu topluluğa popülasyon denir. Bu fotoğraf, Ceylanpınar’daki geyik popülasyonunun bireylerine aittir. Öyleyse yan yana bulunan ve fiziksel şartları (sıcaklık, derinlik…) birbirinden farklı olan iki göldeki sazan balıkları aynı popülasyona ait örnekler olabilir mi?
Her tür hayatını kendisi için uygun olan bir ortamda sürdürür. Örneğin, geyikler ormanlarda,
kangurular Avustralya’da, inci kefali Van Gölü’nde, kelaynaklar Birecik’te yaşar. Bir canlının yaşam alanı ya da arandığı zaman bulunduğu yer habitat olarak adlandırılır. Öyleyse bizim
habitatımız neresidir?
Geyiklerin yaşadığı yerde sadece canlılar mı görülüyor? Canlıların, yaşamını sürdürebilmesi için hava, su, toprak gibi cansız faktörlere ve güneş ışığına ihtiyacı vardır. Bu nedenle bir ortamdaki canlı ve cansız faktörler, bu çevrede hangi canlıların yaşayacağını belirler. Belli bir habitattaki hayvan ve bitki topluluğu ile bu topluluğun içinde yaşadığı çevrede oluşan, aralarında madde alışverişi olan ve büyük ölçüde kendi kendine yeten sistem, ekosistem olarak adlandırılır. Buna göre göl, deniz ve ormanlar birer ekosistem midir? Neden?
Yaşadığımız dünyada her şey belli bir düzen içerisindedir. Hücre içindeki moleküller,
atomlardan oluşmaktadır. Hücreler dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, bir
araya gelen sistemler de organizmayı oluşturur. Peki, organizmalar bir araya geldiğinde
oluşan birimlere ne ad verilir? Aşağıdaki şemada atomdan üzerinde yaşadığımız gezegene
kadar uzanan akışı inceleyelim.
(İkinci Ders )
Örneklendirme ve Günlük Hayatla İlgili Bağlantılar (0’- 20’)
Küçük bir uğur böceğinden kavak ağacına kadar bütün canlılar, hem birbirleriyle hem
de çevredeki cansızlarla etkileşim içindedir. Bir ekosistemde yaşayan insanlar, hayvanlar,
bitkiler, mantarlar ve mikroorganizmalar o ekosistemin canlı faktörlerini oluşturur. Cansız
faktörler ise hava, su, toprak, rüzgâr ve güneş ışığıdır. Bir ekosistemi diğerlerinden ayıran
bu faktörlerin etkisini ve farklı ekosistemleri birlikte inceleyelim.
Sıcak ve kurak iklimin hâkim olduğu çöllerde yaşayan canlıların, buralarda yaşamlarını sürdürebilmelerini sağlayacak çeşitli özelliklere sahip olmaları gerekir. Örneğin, burada yaşayan bitkiler kaktüslerde olduğu gibi gövdelerinde su ve besin depolar. Çöl fareleri de yiyecek bulamadıkları zaman açlıktan ölmemek için, kuyruklarında yağ depolar. Yağışın, suyun ve bitki örtüsünün yeterli ölçüde bulunmadığı ortamlara çöl ekosistemi hâkimdir. En büyük çöl ekosistemi Sahra Çölü’dür. Yeryüzünün en büyük ekosistemlerinden biri de deniz
ekosistemleridir. Bu ekosistemde mikroskobik canlılardan Dünya’nın en büyük memeli hayvanlarına kadar pek çok canlı yaşamaktadır. Denizlerdeki tuz oranı, bitki örtüsü, suyun derinliği, sıcaklığı, ışık miktarı bu ekosistemdeki hayvan türlerinin çeşitliliğini belirler.
Denizlerde fotosentez yapan canlılar ile bu canlıları yiyerek beslenen küçük canlılar bulunur. Yunus ve balina gibi hayvanlar ise besinlerini denizlerdeki diğer canlılardan karşılarlar. Ülkemizin üç tarafını çeviren denizlerde de olduğu gibi deniz ekosistemleri birbirinden
farklı özellikler gösterir. Dünya’nın en büyük deniz ekosistemi Hazar Denizi’nde görülmektedir. Yağmur ormanları, yağış ve sıcaklığın çok yüksek ve değişmez olduğu bölgelerde bulunur. Bu ormanlar, doğal kaynaklardan yana çok zengindir, dünya ikliminin dengede tutulması açısından da önem taşır. Bu ekosistemler, yırtıcı kuşlardan palmiyelere,
maymunlardan çalılara kadar birçok canlı türünü barındırır. Yağmur ormanlarının en
büyüğü Amazon Ormanları’dır.
Kent ekosistemindeki iklim şartları ve canlı çeşitliliği diğer ekosistemlerle benzerlik
gösterir mi? Bu ekosistemin özellikleri burada yaşayan canlıları nasıl etkilemektedir?
Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için beslenmek zorundadır. Besinlerini değişik
kaynaklardan sağlar. Bitkiler kendi besinlerini kendileri üretirken hayvanların bazıları otla,
bazıları etle, bazıları da hem et hem otla beslenir. Bu yüzden hayvanlar otla beslenenler,
etle beslenenler, hem etle hem otla beslenenler olmak üzere üç gruba ayrılır. Canlılar
arasındaki beslenme ilişkisini bir zincirin halkalarına benzetebiliriz. Bu zincirdeki her bir
halka bir canlıyı temsil eder. Aşağıda bir besin zinciri örneği görülmektedir.
Değerlendirme (20’-40’)
Ders kitabının 234. sayfasındaki “Kendimizi Değerlendirelim” Bölümü Yapılır. Sonrasında Çalışma Kitabından sırası İle “Kim Kimi Yer?” ve “ Canlılar Arası İlişkiler” adlı etkinlikler yapılarak Ders bitirilir.
Delecek Ders İçin Planlama:
Öğrencilerden gelecek derse gelirken bolu ilinde yaşayan endemik türler hakkında bilgi toplamaları istenir.